Chyba każdy, kto chce zobaczyć Puszczę Białowieską powinien to zrobić w nadchodzącym roku. Pewni ludzie czynią zakusy, żeby pociąć ją na deski pod pretekstem ochrony przyrody. Tak mówią ekolodzy. Ci, co czynią zakusy mówią, że ekolodzy się nie znają i nie mają racji, bo zostawienie puszczy samej sobie może spowodować jej faktyczny zanik za kilkadziesiąt lat. Ja tam nie wiem, ja tylko podróżuję.

Kilka słów o Puszczy

Na północnym wschodzie Polski, w województwie podlaskim rośnie sobie las. Las to nie byle jaki. Jest unikatowy na skalę ogólnoświatową, bo jest lasem o charakterze pierwotnym. Oznacza to, że jest lasem naturalnym, czyli takim, który nie został poddany ingerencji człowieka.

Las, a w zasadzie Puszcza, zajmuje powierzchnię 1500 km² i wykracza poza granice kraju – w 48% leży na terenie Białorusi, a w 42% na obszarze Polski. Około 1/6 polskiej powierzchni Puszczy zajmuje Białowieski Park Narodowy. Warto podkreślić, że jest on jedynym obiektem przyrodniczym w naszym kraju, który został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, jest także jednym ze światowych Rezerwatów Biosfery.

Zwierzęta …

„Pozwólcie przedstawić sobie: Pan Żubr we własnej osobie” – żubr, symbol Białowieskiego Parku Narodowego i chyba najbardziej z nim się kojarzący. Na świecie występują dwa gatunki żubra: europejski i północno-amerykański. Żubr europejski, a konkretnie jego podgatunek żubr białowieski, zamieszkuje naszą Puszczę. Taki dorosły żubr może mieć w kłębie nawet 18o cm i ważyć nawet 900 kg (oczywiście samice są nieco mniejsze). Podkreślić należy, że po I wojnie światowej żubry w Polsce wyginęły i tylko ogromna determinacja grupy osób doprowadziła do uratowania tego gatunku. W 1929 r. na terenie Puszczy Białowieskiej utworzono zwierzyniec, do którego sprowadzono żubry z Niemiec, Danii, a następnie ze Szwecji. Z czasem zwierzyniec rozbudowano, obecnie stanowi on Rezerwat Pokazowy Żubrów. Na jego terenie, poza żubrami, możemy spotkać m.in. wilki, rysie, łanie, sarny, koniki polskie czy dziki.

Puszcza Białowieska jest zamieszkiwana przez ok. 60 gatunków ssaków, 45 gatunków ptaków, licznych płazów, gadów, ryb i bezkręgowców. Wybierając się na wycieczkę warto więc zabrać ze sobą przewodnik przyrodniczy – z pewnością jakieś zwierzę Was zaskoczy.

… i rośliny

Piękno Puszczy to przede wszystkim niesamowite widoki. Stare, powalone drzewa, mchy, porosty i ogrom wszystkich odcieni zieleni. I poczucie, że trafiło się gdzieś, gdzie czas cofnął się o kilkaset lat. Nietrudno wyobrazić sobie, jak nasi królowie odwiedzali ten las, aby urządzać sobie w nim polowania, nietrudno też wyobrazić tu sobie świat bez człowieka.

Charakterystyczne cechy puszczy to: wielogatunkowość, wielowarstwowość i różnowiekowość. Wśród drzew dominują grądy – lasy liściaste z przewagą dębów i grabów, bory – lasy iglaste, a najmniejszą powierzchnię zajmują podmokłe lasy liściaste i mieszane.

W Puszczy Białowieskiej występuje ponad tysiąc gatunków roślin naczyniowych, 54 gatunki wątrobowców i przeszło 200 gatunków mchów.

Zabytki

Puszcza Białowieska to nie tylko różnorodność flory i fauny. Również w obrębie kultury i religii stanowi ona niecodzienną mieszankę.

Najważniejsze ośrodki w Puszczy to Białowieża i Hajnówka. W Hajnówce znajduje się prawosławny zbór Świętej Trójcy. To tu każdego roku w maju możemy wsłuchać się w dźwięki muzyki podczas Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Cerkiewnej. Tutaj znajduje się także Muzeum i Ośrodek Kultury Białoruskiej. Nieopodal znajduje się Krynoczka – źródło, do którego corocznie przybywają dziesiątki turystów, aby pozbyć się choroby.

Białowieża stanowi główny ośrodek turystyczny. Możemy tu zajrzeć do Muzeum Przyrodniczego BPN, wspomnianego już Rezerwatu Pokazowego Żubrów czy Muzeum Etnograficznego, w którym zapoznamy się z kulturą białoruską. W Białowieży znajduje się także cerkiew prawosławna, godna odwiedzenia ze względu na wspaniałe ikony.

W okolicy znajduje się najważniejsze w Polsce miejsce kultu wyznawców prawosławia – góra Garbarka, gdzie znajduje się cerkiew Przemienienia Pańskiego. Nieopodal w Siemiatyczach obejrzymy XIV-wieczny zespół klasztorno-kościelny, cerkiew z XIX w., a  także budynek dawnej synagogi z XVIII w.

Puszcza Białowieska to takie miejsce, gdzie na każdym kroku możemy spotkać się z historią. Cerkwie, zabytkowe cmentarze, kapliczki, ruiny dawnych posiadłości, pomniki i zabytkowe budynki – nie sposób tego wszystkiego opisać.

Pieszo …

Puszcza Białowieska obfituje w szlaki piesze. Na zwiedzanie możemy wybrać się „zwykłymi” szlakami, jak i tematycznymi: historycznymi (np. „Szlak Śladami Powstania Styczniowego” liczący 31 km zataczający pętlę między Hajnówką a Orzeszkowem) i kulturowymi (Szlaki Kulturowego Piękna Regionu, np. „Szlak Prawosławnych Świątyń”). Wśród szlaków wyróżnia się „Carski Szlak” („Carski Hostiniec”), którym z Bielska Podlaskiego do Białowieży wędrowali carscy władcy. Na szlaku natkniemy się na liczne zabytki kulturowe i historyczne, a także typową dla Podlasia architekturę. Z kolei ci, którzy chcieliby dokładnie obejrzeć Puszczę Białowieską powinni udać się szlakiem niebieskim z Białowieży do Siemianówki. Ten, liczący 31 km długości, szlak prowadzi leśnymi ścieżkami wzdłuż granicy BPN oraz siedliska Pogorzelce.

… na rowerze …

Tu naprawdę warto zabrać rower. Ukształtowanie terenu powoduje, że jest to miejsce idealne na rodzinne wycieczki, a przebieg tras leśnymi i polnymi ścieżkami zadowoli najbardziej wymagających rowerzystów. Zainteresowanych odsyłam do strony internetowej Centrum Turystyki Regionu Puszczy Białowieskiej, gdzie uzyskacie szczegółowe informacje na temat przebiegu szlaków rowerowych w okolicy.

Biegnie tu również nowo wybudowany Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo. W rejonie Puszczy Białowieskiej i Puszczy Knyszyńskiej liczy on 178 km. Rozpoczyna się w Białymstoku, a następnie poprzez Puszczę Knyszyńską prowadzi do Starej Białowieży. Tam skręca na zachód w kierunku Hajnówki, a stamtąd prowadzi do Kleszczeli i Czeremchy.

… z kijami …

Dla miłośników nordic walking Puszcza Białowieska to prawdziwy raj. Wokół Hajnówki, Białowieży i Narewki biegnie kilkadziesiąt tras, na których można uprawiać chodzenie z kijami. Nordic Walking Park „Kraina Puszczy i Żubra” w okolicach Hajnówki to 7 tras o różnym stopniu trudności i łącznej długości 71 km. Nordic Walking Park to ponad 30 km tras, natomiast Nordic Walking Park ” Zielona Kraina Dobrych Wiatrów” w Narewce liczy niemal 40 km. Wszystkie trasy są doskonale oznakowane, posiadają liczne udogodnienia (m.in. miejsca odpoczynku i ćwiczeń) i zazwyczaj usytuowane są w pobliżu miejsc atrakcyjnych turystycznie.

… nad wodą …

Miłośników wodnego szaleństwa czeka miłe zaskoczenie. Największym zbiornikiem wodnym w rejonie jest Siemianówka w gminie Narewka. Jest to sztuczny akwen wybudowany na rzece Narew – jeden z największych w Polsce. Zarówno tu, jak i w Ropczycach i Bachmatach można wypożyczyć sprzęt wodny, wędkować czy po prostu pluskać się w jeziorze.  Siemianówka oferuje także rejsy statkiem i przejażdżki katamaranem. Na rzekach Narew i Narewka organizowane są spływy kajakowe, przy czym podkreślić należy, że w granicach BPN kajakarstwo jest zabronione.

Questy, czyli wyprawy odkrywców

Ta forma zwiedzania jest szczególnie atrakcyjna dla dzieci. Na czym polega? Na poszukiwaniu skarbu w oparciu o treść wiersza, w którym zostały ukryte wskazówki, jak się do skarbu dostać. Na terenie Puszczy Białowieskiej questów jest cała masa – od historycznych, poprzez przyrodnicze, a skończywszy na kulturowych. Warto odwiedzić punkt informacji turystycznej w Hajnówce, aby pobrać właściwe ulotki. Są one dostępne również na stronie internetowej: http://questy.com.pl oraz http://powiat.hajnowka.pl/ctrpb/questing_w_puszczy_bialowieskiej.

Inne atrakcje

Jeśli nigdy nie jechaliście kolejką wąskotorową, tu możecie tego spróbować. Trasa kolejki o stuletniej tradycji wiedzie z Hajnówki do leśnej osady Topiło. Tam, pośród drzew, znajdują się stawy śródleśne i niewielka osada, wybudowana po II Wojnie Światowej dla pracowników leśnych,a  obecnie zamieszkiwana przez zaledwie kilkadziesiąt osób.

Jeszcze bardziej niecodzienną atrakcją jest przejażdżka drezyną. Dostępne jest pięć tras o różnym stopniu trudności. Miejscem początkowym jest zawsze Białowieża Towarowa, a dojechać można aż do Nieznanego Boru. Pamiętajcie jednak, decydując się na taką wycieczkę, żeby mierzyć siły na zamiary – to Wy sami będziecie kierować i wprawiać w ruch drezynę.

Jeśli mało wam widoków Puszczy, powinniście spojrzeć na nią „z góry”. Jest ich tu kilka, a do najciekawszych należą: punkt widokowy między stawami na Topile, wieża widokowa „Górniańskie Łąki”w  okolicy Hajnówki umożliwiająca obserwację ptaków czy wieża w Muzeum Przyrodniczym w Białowieży.

O kornikach słów kilka …

Ekologiem nie jestem, leśnikiem też nie, trudno mi jednoznacznie ocenić, która strona ma rację w tym konflikcie. Mam jednak nadzieję, że zwycięży zdrowy rozsądek, a działania, jakie zostaną podjęte, będą właściwe. Dla drzew, nie dla ludzi. Puszcza jest piękna i szkoda by było, gdyby następne pokolenia nie mogły napawać się jej urokami.

Zainteresowanych odsyłam do opracowania, w którym podsumowano racje obu stron: http://ulicaekologiczna.pl/umysl-i-cialo/wycinki-w-bialowiezy-jak-wiele-mamy-do-stracenia/. Wnioski wyciągnijcie sami.

Podsumowując …

O Puszczy Białowieskiej można by pisać godzinami. I napisano wiele: książek, artykułów, poematów, zarówno dotyczących przyrody, jak i kultury tamtego regionu. Żądnych informacji nt. atrakcji turystycznych odsyłam do strony internetowej Centrum Turystyki Regionu Puszczy Białowieskiej. To tam trzeba rozpocząć swoje planowanie wyjazdu.

Puszcza Białowieska to miejsce przede wszystkimi dla osób lubiących aktywny wypoczynek. Aby dostrzec jej uroki, docenić piękno, trzeba się poruszać, nieważne jak: pieszo, rowerem czy drezyną.

 

 

Autor: Marta Herbergier